उपसर्ग आणि प्रत्यय

उपसर्ग आणि प्रत्यय हे मराठी व्याकरणातील अत्यंत महत्वाचे घटक असून दोन्ही शब्दनिर्मितीसाठी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावतात. सरकारी परीक्षांमध्ये यावरून नेहमी प्रश्न विचारले जातात.

१) उपसर्ग म्हणजे काय?

शब्दाच्या आधी जोडला जाणारा अक्षरसमूह किंवा अव्यय ज्यामुळे शब्दाचा अर्थ बदलतो त्याला उपसर्ग म्हणतात.

सूत्र: उपसर्ग + मूलशब्द = नवा अर्थ असलेला शब्द

• अ + धर्म = अधर्म
• सु + गंध = सुगंध
• प्र + ज्ञान = प्रज्ञान
• निर् + मल = निर्मळ

उपसर्गांचे प्रकार व उदाहरणे

२) प्रत्यय म्हणजे काय?

शब्दाच्या शेवटी जोडला जाणारा अक्षरसमूह ज्यामुळे शब्दाचा प्रकार, अर्थ किंवा भाव बदलतो, त्याला प्रत्यय म्हणतात.

सूत्र: मूलशब्द + प्रत्यय = नवीन रूप

• सुंदर + ता = सुंदरता
• दयाळू + पण = दयाळूपणा
• लेख + क = लेखक
• धैर्य + वान = धैर्यवान

प्रत्ययांचे प्रकार व उदाहरणे

३) उपसर्ग आणि प्रत्यय मधील फरक

४) अधिक उदाहरणे (Exam Focus)

• अति + भार = अतिभार
• सम् + विधा = समविधा
• अप + कार = अपकार
• सु + वर्ण = सुवर्ण
• भिक्षा + उकी = भिक्षुकी
• रंजक + ता = रंजकता

५) Practice Quiz