Maha Abhyas
तुमचं यश, आमचा अभ्यास 🎯
संख्या परिचय (Introduction to Numbers)
संख्या म्हणजे काय?
संख्या म्हणजे मोजणी, माप आणि तुलना करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या चिन्हांना म्हटले जाते. दैनंदिन जीवनातील वेळ, वय, पैसे, अंतर — हे सर्व संख्यांवर अवलंबून असतात.
संख्यांचे प्रकार
खालील सारणीमध्ये सर्व सोप्या शब्दांत संख्या प्रकार दाखवले आहेत.
| साहित्य | परिभाषा (सोप्या शब्दात) | उदाहरण |
|---|---|---|
| नैसर्गिक संख्या | मोजणीसाठी वापरतात | 1, 2, 3, 4 … |
| पूर्ण संख्या | नैसर्गिक + 0 | 0, 1, 2, 3 … |
| पूर्णांक | धन (+), ऋण (–) आणि 0 | … –2, –1, 0, 1, 2 … |
| भिन्न | एक पूर्ण वस्तूचे भाग | 1/2, 3/4 |
| दशांश | दशांश बिंदू असलेली संख्या | 1.5, 0.75 |
| सम / विषम | 2 ने भाग जाणारे / न जाणारे | सम: 2,4,6 • विषम: 1,3,5 |
| अभाज्य / संयुक्त | फक्त 2 विभाजक असतील ते अभाज्य; जास्त असतील तर संयुक्त | अभाज्य: 2,3,5 • संयुक्त: 4,6,8 |
संख्या रेषा (Number Line)
संख्या रेषा म्हणजे संख्यांचा सरळ रेषेवर दिलेला क्रम. उजवीकडे धन, डावीकडे ऋण.
टीप: 0 च्या उजवीकडे धन संख्या (+), डावीकडे ऋण संख्या (-).
सम व विषम, अभाज्य व संयुक्त
सम आणि विषम
सम संख्या: 2 ने भाग जाणारी (उदा. 2,4,6). शेवटचा अंक 0,2,4,6,8 असला की सम.
विषम संख्या: 2 ने भाग न जाणारी (उदा. 1,3,5). शेवटचा अंक 1,3,5,7,9 असला की विषम.
अभाज्य आणि संयुक्त
अभाज्य: फक्त दोन विभाजक (1 व स्वतः) — उदा. 2,3,5,7.
संयुक्त: 2 पेक्षा जास्त विभाजक — उदा. 4,6,8,9.
दशांश व भिन्न (Decimals & Fractions)
भिन्न: वस्तूचे भाग (उदा. 1/2, 3/4). दशांश: दशांश बिंदू वापरला जातो (उदा. 1.5, 0.75).
महत्त्वाचे नियम (Important Rules)
- 1 ही अभाज्य संख्या नाही.
- 2 ही एकमेव सम-अभाज्य संख्या आहे.
- 0 ना धन ना ऋण — परंतु पूर्ण संख्या आहे.
- सम + सम = सम • विषम + विषम = सम • सम + विषम = विषम.
उदाहरणे (Examples)
- 25 → नैसर्गिक, पूर्ण, धन पूर्णांक
- −3 → ऋण पूर्णांक
- 1/2 → भिन्न
- 2.5 → दशांश
- 7 → अभाज्य
प्रॅक्टिस प्रश्न (Practice Questions)
| प्रश्न क्रमांक | प्रश्न |
|---|---|
| 1 | 0 कोणत्या प्रकारात येते? |
| 2 | 2 ही कोणती संख्या आहे? |
| 3 | 1 अभाज्य का नाही? |
| 4 | −4 कोणत्या प्रकारात येते? |
| 5 | 3/4 ही कोणती संख्या आहे? |
सारांश (Summary)
संख्या हा गणिताचा पाया आहे. संख्यांचे प्रकार नीट समजल्यास पुढील विषय (HCF, LCM, भिन्न, बीजगणित) सोपे होतात.
Practice Quiz (MCQ)
1. 0 कोणत्या प्रकारात येते?
2. 2 ही कोणती संख्या आहे?
3. 1 अभाज्य संख्या का नाही?
4. -4 कोणत्या प्रकारात येते?
5. 3/4 ही कोणती संख्या आहे?
6. शेवटचा अंक 9 असेल तर संख्या कोणती असते?
7. सम + सम = ?
8. 2.5 ही कोणत्या प्रकारात येते?
Free Notes (Download)
या Topic साठी मोफत (Free) Notes डाउनलोड करा:
📢 आमच्या MahaGovStudy समुदायात सहभागी व्हा!
मोफत नोट्स, महत्त्वाचे अपडेट्स, Practice Questions आणि Mock Tests – हे सर्व मिळवा WhatsApp आणि Telegram वर!